Foto: Pixabay
Povodom Međunarodnog dana starijih osoba direktorka Kancelarije za ljudska i manjinska prava Suzana Paunović poručila je da proces demografskog starenja i povećan broj starijih osoba uvećava potrebu da se odgovori na specifične izazove u poštovanju njihovih ljudskih prava, a činjenica je da ni na međunarodnom ni na evropskom nivou ne postoji dokument, odnosno konvencija, koji se isključivo odnosi na starije osobe. Međutim, kako se demografska slika u svetu menja i kako starije osobe postaju većinsko stanovništvo, u fokus dolaze brojni i raznovrsni problemi sa kojima se ova populacija suočava.
Proces demografskog starenja prisutan je i u Republici Srbiji, pa je u ukupnoj populaciji stanovništva, sve veći udeo starijih osoba i iznosi 17,40% od ukupne populacije, a od tog broja udeo starijih od 80 godina iznosi 5,1%, a starijih od 65 godina 18%. Ono po čemu Srbija odstupa je očekivana dužina života za osobe od 65 godina i starije, koja u Srbiji iznosi 16,9 godina za žene i 14,3 za muškarce, dok je u EU u proseku 21,3 za žene i 17,9 za muškarce. Ovakva slika nameće izazove za socijalnu i zdravstvenu zaštitu, kao i za penzioni sistem.
Među starijim licima rasprostranjeno je siromaštvo i socijalna isključenost, a uslovi stanovanja i struktura potrošnje lošiji su u poređenju sa ostalom populacijom. Rizik od siromaštva i socijalne isključenosti u Srbiji iznosi 43,4% za mlađe od 65 godina i 35,7% za starije, a u EU 25,9 odnosno 18,2%. I dok životni vek i kvalitet života starijih raste u svim razvijenim zemljama, u našoj svaka deseta stara osoba živi ispod granice siromaštva, više od 11.000 osoba starijih od 65 godina prima socijalnu pomoć, a gotovo pola miliona starih osoba u našoj zemlji imaju minimalnu penziju.
U cilju unapređenja položaja starijih osoba neophodno je obezbediti adekvatnu zdravstvenu zaštitu, posebno starijima iz ruralnih sredina, ženama i osobama sa invaliditetom. Usluge u rezidencijalnim ustanovama treba da budu usmerene shodno individualnim potrebama korisnika, a ne organizacionim potrebama pružalaca usluga. Postoji dosta mehanizama kojima bi država, preko zdravstvenih i socijalih ustanova, mogla da interveniše u okviru svojih javnih politika, kako bi se unapredio položaj oveosetljive društvene grupe. Jedan od njih je i donošenje posebnog zakona o zaštiti prava pacijenata u kome bi bile sadržane antidiskriminacione klauzule, uključujući i one koje se odnose na starosno doba.
Najveći izazov za starije osobe u Republici Srbiji kada su u pitanju njihova ljudska prava su: diskriminacija, siromaštvo, nasilje i zlostavljanje i nedostatak specifičnih mera i usluga. To je i razlog što su starije osobe prepoznate kao jedna od osetljivih društvenih grupa u Strategiji prevencije i zaštite od diskriminacije i pratećem akcionom planu koju je Vlada Republika Srbije usvojila za period do 2018. godine.
Akcionim planom predviđeno je, između ostalog, iniciranje rada na pripremi „krovnog“ zakona koji bi se odnosio na starije osobe, kao i unapređivanje normativnog okvira krivično-pravne zaštite starijih osoba od nasilja u porodici, kroz redefinisanje bića krivičnog dela nasilja u porodici kojim bi se kvalifikovanim oblikom nasilja smatralo i delo nasilja izvršeno prema starijoj i/ili nemoćnoj osobi.
Neophodno je, takođe, kreiranje politika koje unapređuju međugeneracijsku solidarnost i sprečavaju diskriminaciju i marginalizaciju starijih osoba. Svako demokratsko društvo, kao i ono koje to želi da postane, ne sme zanemariti doprinos svojih starijih sugrađana i sugrađanki u prošlosti ali ni taj dragoceni potencijal ogromnog iskustva i znanja za budućnost. Zaštita starijih osoba od nasilja kao i adekvatno kažnjavanje nasilnika predstavljaju imeprativ društvene odgovornosti svake države.
Da bismo unapredili položaj starijih osoba ali i ostalih osetljivih društvenih grupa, neophodno je da se princip poštovanja različitosti, tolerancije i nenasilja dodatno približi građanima, a posebno je važno da on postane model ponašanja i delovanja mladih ljudi, jer samo tako možemo postati istinski moderno i demokratsko društvo.
Međunarodni dan starijih osoba se u svetu i kod nas obeležava 1. oktobra, u skladu sa Rezolucijom 45/106 koju je proglasila Generalna Skupština UN 14. decembra 1990, sa ciljem da se naglasi važnost osiguravanja životnog okruženja koje se može prilagoditi potrebama i sposobnostima stanovnika trećeg doba.
